مطالعه ی منشاء تولید سفال با استفاده از روش آنالیز پیکسی

روشهای آزمایشگاهی تعیین منشاء سفال را می توان به دو گروه عمده تقسیم کرد که هر کدام جنبه های متفاوتی از سفال را مورد توجه قرار می دهند. این دو روش عبارت است از :

1. کانی شناسی که در آن ساختار بلوری سفال را معمولا با پراش اشعه ی X بررسی می کنند.
2. آنالیز عنصری که در این روش توجه اصلی معطوف به ترکیب عنصری سفال است و غلظت هر عنصر صرف نظر از اینکه چه ترکیبی در سفال وجود دارد اندازه گیری می شود.

تعیین منشاء سفال با استفاده از آنالیز عنصری بر اساس این فرض اولیه و اساسی استوار است که هر منبع مواد اولیه ( خاک رس ) دارای عناصر شیمیایی با غلظت منحصر به خود است و غلظت این عناصر تا حد قابل قبولی در کل آن منبع یکسان است. مجموعه ی گسترده ای از روشها برای آنالیز عنصری مواد وجود دارد که روش پیکسی یکی از متداولترین این روشها است.

پیکسی یا " گسیل پرتو X در اثر تابش پروتون " روش توانمندی برای آنالیز بس عنصری و غیر تخریبی نمونه های مختلف است که در سال 1970 کشف شد. در این روش آنالیز، نمونه ی مورد بررسی تحت تابش پروتون قرار می گیرد. در اثر برخورد پروتون با الکترون های اتم های هدف پرتو X مشخصه گسیل می شود که انرژی پرتو X ، نوع عنصر حاضر در نمونه را مشخص کرده و تعداد پرتوهای X با انرژی معین، غلظت عناصر در نمونه را مشخص می کند.

آنالیز پیکسی با دقت و حساسیت زیاد عناصر تشکیل دهنده ی نمونه با عدد اتمی بزرگتر از 12 را مشخص می کند.

بدین ترتیب می توان دریافت در صورتیکه مجموعه ی مشخصی از مکانهای معلوم را با استفاده از این روش شناسائی کنیم می توانیم از آن برای تعیین منشاء سفال های مجهول و نا مشخص استفاده نمائیم.

مطلب فوق به همراه تحقیقی پیرامون مطالعه ی منشاء سفالینه های زرین فام ایرانی با استفاده از روش آنالیز پیکسی( از آقای پروفسور لامعی رشتی و آقای داود آقا علی گل از آزمایشگاه واندوگراف سازمان انرژی اتمی ایران که این مقاله را در کنفرانس فیزیک ایران سال 85 ارائه کرده اند )، توسط خانم ن.بهرامیان در اختیار وبلاگ قرار گرفته که بخشی از آن ضمن ابراز تشکر صمیمانه از ایشان درج گردید.